İlan bir sözleşme değil, bir istek listesi

İş ilanı üç kişinin taslağıdır: işi yapacak ekip, ilanı yazan insan kaynakları, bazen de bir recruiter. Ortaya çıkan metin bir sözleşme değil. Bir istek listesidir. Hepsini birebir karşılamadan elenmezsiniz; ama bazı maddeler gerçekten eleyen maddedir. Onları ayırmak işin kendisi.

Kariyer.net’te de Greenhouse’ta da aynı kalıp var. Unvan kulağa büyük gelir. “3–5 yıl deneyim” yazılır. Sonra on iki teknoloji, bir de “hızlı tempolu ortam” cümlesi. Başvurmadan önce ilanı bir kez, yavaş okumak, on ilanı çapraz tarama yapmaktan daha işe yarar.

Unvana bakın, ama tek başına inanmayın

Aynı “Senior” kelimesi 15 kişilik bir üründe ve 4.000 kişilik bir bankada aynı işi tarif etmez. TR ilanlarında “uzman”, “yetkili”, “mühendis” bazen rastgele dağılır. Yurt dışı ilanlarında Staff / Principal ise çoğu zaman gerçekten kıdem ister; bazen de şirketin kendi merdivenini şişirir.

Daha güvenilir sinyal unvan değil, günlük iş cümleleridir. “On-call’a gireceksiniz”, “bir ekibi yöneteceksiniz”, “sıfırdan platform kuracaksınız”, “Jira ticket kapatacaksınız”. Bunlar birbirinden farklı işler. Unvan uysa bile günlük iş uymuyorsa, ilan size göre değildir.

Tersine: unvan bir kademe yüksek, günlük iş sizin yaptığınıza yakınsa, başvurmamak için henüz erken. Birçok ekip ilanı bir üst kademeden yazar; içeride kimin geleceğini görüşmede anlar.

"Olmazsa olmaz" ile alışveriş listesi

Teknoloji maddelerini ikiye ayırın.

Birinci grup, rolün omurgası. Backend ilanında “Java ve Spring ile üretimde sistem işletmek” omurgadır. İkinci grup, “Kafka, Kubernetes, Grafana, Terraform, büyüme zihniyeti ve mükemmel iletişim.” Bunların bir kısmı gerçek, bir kısmı işe alım sitesinden kopyalanmış.

Nasıl ayırırsınız? Metinde tekrar eden şeye bakın. Sorumluluklar bölümünde üç kez geçen şey, gereksinimlerde bir kez geçen şeyden daha gerçektir. “Nice to have” diye ayrılmışsa, çoğu zaman öyledir. Hiç ayrılmamış, on satırlık bir yığınsa, yığının ilk iki maddesi dışında beklentiyi spekülatif kabul edin.

Bir de kopyala-yapıştır kokusu. Aynı “we value diversity, ownership and a bias for action” paragrafını üç şirkette gördüyseniz, o paragraf sizi elemez; elemez çünkü kimse onu okumuyordur. Asıl iş, ondan önceki maddelerde.

Bir eksik beceri otomatik ret değildir. Omurga eksikse, evet. Kenarda kalan bir araçsa, başvuruyu öldürmeyin. Görüşmede “şunu kullanmadım, şunu kullandım, geçiş böyle olur” diyebiliyorsanız, ilan sizi elemek için yazılmamış demektir.

Küçük bir örnek. İlan Kafka istiyor, siz RabbitMQ ile üretimde mesajlaşmışsınız. Omurga “olayları asenkron iletmek” ise, bu başvuru ölmez. Omurga “bizim Kafka cluster’ını gece 3’te ayakta tutmak” ise, ölür. Fark, aracın adında değil, cümlenin geri kalanında.

Asıl eleyen madde çoğu zaman lokasyondur

İnsanlar unvan ve stack’e takılır. İlanın sonuna yakın, tek cümlelik yer cümlesini atlar.

“Remote” yazıp bir paragraf sonra “adayın Almanya’da ikamet etmesi gerekir.” “Hibrit, İstanbul” yazıp “haftada dört gün ofis.” “EMEA remote” yazıp “right to work in the UK.” Bunlar stack’ten daha sert kapılardır. Türkiye’den remote başvurunun ince yazısı ayrı bir konu; burada yeterli olan: lokasyon cümlesini sonuna kadar okumadan süre harcamayın.

Maaş aralığı yoksa bu, Türkiye’de hâlâ yaygın. Sormadan önce rolün gerçekten size uyduğuna karar verin. Uyuyorsa, ilk ciddi turda aralığı sorun. Gizlilik bir filtre olabilir; ama aralığı hiç konuşmadan üç tur ilerlemek de sizin zamanınızı yakar.

"3–5 yıl" ne demek ister

Yıl aralığı, ilanın en yalancı satırlarından biridir. “3–5 yıl Java” bazen gerçekten üç yıl üretim demektir. Bazen “bizim takımdaki en junior kişi beş yıl” demektir. Bazen recruiter, Senior kutusunu açmak için yazmıştır.

Nasıl okursunuz? Yıl cümlesini, sorumluluklarla yan yana koyun. Üç yıl deyip “mimari kararlar, bütçe, iki takımın on-call’u” yazıyorsa, yıl yalan, kıdem gerçek. Beş yıl deyip “ticket al, PR aç, stand-up’a gel” yazıyorsa, yıl şişmiş, iş orta seviye.

“X yıl deneyimli olmasanız da başvurun” cümlesi bazen samimidir, özellikle erken kariyer ve stajda. Orta seviye bir backend ilanında aynı cümle, havuzu doldurmak için duruyor olabilir. Sizin testiniz yine aynı: günlük işe iki kanıtınız var mı.

İlanın kim yazdığı da okunur. Ekip yazdıysa sorumluluklar somut durur: hangi servis, hangi on-call, hangi dil. Recruiter veya ajans yazdıysa unvan şişer, stack uzar, locasyon cümlesi en alta sıkışır. İkisi de geçerlidir; ikincisinde eleyen maddeyi daha yavaş ararsınız.

TR şirketinin İngilizce ilanı ayrı bir tür. Metin Londra şablonundan gelmiş olabilir. “Right to work in the UK” duruyorsa, kopyadır, sizin süreciniz değil. “Istanbul / hybrid” duruyorsa, İngilizce süslemedir, iş yerlidir. Dili değil, locasyon cümlesini esas alın.

Maaş, yan hak, “rekabetçi paket”

Türkiye’de aralık yazmamak hâlâ sıradan. Yurt dışı ilanlarında yazmak giderek yaygın, ama “competitive” hâlâ duruyor. Competitive bir sayı değildir.

Aralık yoksa, ilk ciddi konuşmada sorun. “Bütçe nedir?” yeter. Sizin sayınızı ilk söylemek zorunda değilsiniz; söylerseniz bir aralık verin, tek rakam değil. Aralık yok ve üç tur sonra hâlâ yoksa, süreç sizin zamanınızı ucuza kullanıyordur.

Yan hak cümleleri de şişer. “Esnek mesai” hibrit ofisle yan yana durabilir. “Eğitim bütçesi” 200 dolarlık bir Udemy kuponu olabilir. Bunlar ret nedeni olmak zorunda değil. Sadece, ilandaki süsleme ile teklifteki satırın aynı şey olmadığını bilin.

Ne zaman başvurmayın

Herkese “başvur, zarar etmez” demek kolay. Zarar eder. Her başvurunun bir maliyeti var: CV uyarlama, form, beklenti, bazen de aynı şirkette altı ay boyunca “bu adayı gördük” kaydı.

Net hayır’lar genelde şunlar:

• Günlük iş, hedeflediğiniz rolün yanından bile geçmiyor
• Kıdem beklentisi sizin seviyenizin belirgin biçimde üstünde, ve ilan bunu gizlemiyor
• Lokasyon veya çalışma biçimi sizin için uygulanamaz
• İlan 90 gündür aynı metinle duruyor, şirketin kariyer sayfasında yok, başvuru linki bir aracıya çıkıyor

Gri alanda kalanlar var. O zaman kısa bir not düşünün: bu rol için CV’de hangi iki deneyimi öne çıkarırım? İki deneyim bulamıyorsanız, ilan sizin hikâyenize oturmuyordur. Her ilan için CV’yi baştan yazmak gerekmez; ama o iki vurguyu göremiyorsanız başvuruyu geçin.

Aynı ilanı iki board’da, iki unvanla görmek de gri. Greenhouse’ta “Backend Engineer”, LinkedIn’de “Senior Software Engineer, Istanbul.” Muhtemelen tek rol. İkisine birden başvurmayın; kaynağı seçin, bir form.

JobInbox gibi bir eşleştirme, bu okumayı sizin yerinize bitirmez. Rol, deneyim ve lokasyon kaba süzgecini daraltır. İlanın içindeki “aslında ofis” cümlesini hâlâ sizin yakalamanız gerekir.